(ESSE)

1975-ci ildə bütün katoliklərin iki müqəddəs günlərinin (“bütün müqəddəslər günü” və “ölüləri anma günü”) kəsişdiyi noyabrın 1-dən 2-nə keçən gecə Roma yaxınlığında bir çimərlikdə baş verən dəhşətli qətl hadisəsini dünyanın birinci sadisti olan Markiz de Sad belə təsəvvür edə bilməzdi. Tanınmaz hala salınan cəsədin sahibi ölümündən sonra müəllif kinosunun klassiklərindən birinə çevriləcək, bir zamanlar ədəbiyyat müəllimi, yazıçı, şair olmuş 53 yaşlı Pyer Paolo Pazolini idi. Bu cinayət günahkar tutulsa və hər şey aydın kimi görünsə belə çox müəmmalı idi. Yaradıcılığının həmin dövründə ölümə köklənmiş rejissorun ölümü də başladığı “Ölüm trilogiyasi” silsiləsindən olan ilk ekran əsəri və bütün kinematoqrafiya tarixinin ən skandallı, tük ürpədici, dəhşət saçan filmi olan faşizmin təbiətini əks edən “Salo və ya Sodomun 120 günü” (Salò o le 120 giornate di Sodoma) filminin davamı kimi idi. 70-ci illərdə “Həyat trilogiyası” ekranlaşdıran Pazolini yaradıcılığının “Ölüm trilogiyası” silsiləsini bitirməyərək sonsuzluğa qovuşmuşdu. Təzadlı mifik insan bəlkədə özünün bu dəhşətli ölmünü addım-addım senariləşdirmişdi. Mif olmaq istəmişdi.

Mifologiya və simvolizm həyatının, yaradıcılığının tamını təşkil edən rejissor məhdud kadr effektləri ilə Evripidin “Medeya”, Sofoklun “Çar Edip” faciəsini bütün tragikliyi ilə yaşatmışdı. “Medeya”( Medea ) filmində baş rol ifaçısı opera mügənnisi və həyatının sonuna bərabər şəxsi tragediyasını yaşayan Mariya Kallas gözlərində Medeyanın lənətlənmiş baxışlarını daşıyırdı. Sofokl ilə Freydi qarşılaşdırdığı müasir zamanla başlayan qədim zamanlara qayıdan və sonda yenə kor qalmış müasir Ediplə bitən “Çar Edip” (Edipo re) filminə baxarkən izləyicidə zamanlar dəyişsə də insan varlığı, onun ehtiraslarının yaradılışdan eyni olduğu mesajını çatdırır. Sonunda da hadisələr başlanğıcda olduğu kimi müasir həyatda cərəyan edən film Edipin çəmənlikdə dediyi “Həyat başladığı yerdə bitir” cümləsi ilə bitir.

Öz ekran əsərlərində sözdən qənaətlə istifadə edən rejissorun filmləri həmişə böyük səs-küy yaratmışdı. Dörd rejissorun çəkdiyi dört qısametrajlı filmələrin ibarət RoQoPaQ filmində Pazolinin “Qoyun pendiri” (La Ricotta) novellası kilsə tərəfindən dini təhqir etmək kimi qəbul edilib onun 4 ay azadlıqdan məhrum olmasına səbəb olmuşdusa da “Matfeydən İncil” ( Il Vangelo secondo Matteo) filminə görə kilsə tərəfindən mükafatlanmışdı. Bu filmdə İsa Məsihin anası Məryəm rolunda öz anasını çəkmişdi. Rejissorluq təhsili almadan hissləri ilə öz əsərlərini ekranlaşdıran Pazolini kinoda əsasən peşəkar aktyorla deyil cəmiyyətin aşağı təbəqəsindən olan adi adamlarla işləmişdi.

Yaradılığının ən önəmli filmlərindən biri “Teorem”da (Teorema) burjua cəmiyyətini göstərərək öz politik baxışlarını çatdırırdığı düşünülsə də əsl siri hələ açılmadığı qəbul edilir, illər keçməsinə baxmayaraq film fərqli mülahizələrə yol açmışdı. Filmdə evə gələn qonaq bünüt ailənin həyatına müdaxilə edərək qəfil gedir. Bundan sonra kadrlarda yalnız qonağı yola salan qəhrəmanların məhvi izlənilir. Qonaq sankı şeytan rolunu oynayır. Şəhvətin, heyvani ehtirasın insanın özünü, mənini necə məhv etməsi göstərilir.

Pazolini 14 illik rejissorluq həyatına çox sayda film sığdırmış, filmləri bəzən hüdudsuz tənqidlər, bəzənsə mükafatlar qazanmışdı. Jurnalistlərə müsahibələrindən birində Pyer Paolo Pazolini bunları deyibmiş:

“Kino bizim reallıqla çox bənzərdir. Hər birimizin içində doğulduğumuz andan sonumuzadək gizli, görünməz kinokamera var. O bizim bütün həyatımız boyu fasiləsiz, dublsuz, kaskadyorsuz işləyir. Bu bitməyən film yalnız bizlə birlikdə, kinomotoqrafiyadakı montajçının rolunu oynayan ölüm məqamında sona çatır.Yalnız öləndən sonra buna qədər bir mənalı olmayan və anlaşılmayan həyatımız, kinomuz çoxdan gözlənilən mənasını tapır”.

Avanqard.net